HERMES NIEUWSBRIEF  FEBRUARI 2016

  

Filmmiddag M.J.Langeveldcentrum

Film- en studiemiddag  ā€œhermeneutische diagnostiekā€ 18 maart 2016 

Zuiderkapel Boslaan 1 2722 BA Bilthoven (10 minuten lopen vanaf het station)

Tijd: 13:00 ā€“ 17:00. 

 

De film wordt  Seymour: an introduction, van Ethan Hawke, 2014

Voor deze vijfde filmstudiemiddag nu eens geen jongen of meisje aan het begin van hun leven, maar een man die dichter het einde staat:  Seymour is bijna  negentig.  

Hij was een gevierd concert pianist, die ervoor koos om na zijn 50e  alleen nog les te geven,

ook aan heel talentvolle leerlingen.

We kijken samen en oefenen aan de hand van deze film de principes van de hermeneutische diagnostiek:

wie is deze bijzondere man, wie wordt hij, en waar is hij?  

Daarnaast blijven het meetbare wat en het psychologische hoe ook van belang.

De film heeft het karakter van een documentaire, de optredende personen zijn echt.

Ethan Hawke (de vader in ā€œBoyhoodā€ van vorig jaar) stelt en belangrijke vraag aan de orde: hoe blijf je authentiek?

De context doet er ook toe.  Er is ruimte elkaar te ontmoeten tijdens de pauze en na afloop met een hapje en een drankje.

13.00 uur         ontvangst

13.20 uur         aanvang film

kosten              ā‚¬15.-

opgave voor 4 maart: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

13.00 uur         ontvangst

13.20 uur         aanvang film

kosten              ā‚¬15.-

opgave voor 4 maart: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

Van de redactie   

Het thema van deze nieuwsbrief zou ā€œaandachtā€ genoemd kunnen worden:

-- aandacht hebben voor de mensen om ons heen

- de hermeneutiek onder de aandacht brengen

- met aandacht bezig zijn en

- aandacht besteden aan onderwerpen die van belang zijn.

In deze Hermes kunt u lezen met hoeveel aandacht mensen hun beroep uitoefenen en hun idealen nastreven.

U leest dit bijvoorbeeld in het interview met de therapeuten Laurence van Rossem en Wim Haaksma, die kortgeleden met pensioen gingen.

Op de studiemiddag van 20 november jl werd duidelijk hoeveel aandacht Defence for Children besteedt aan kinderen - in - de - knel.

Tevens brengen wij u de nieuwe filmmiddag onder de aandacht.

De redactie hoopt dat u met aandacht deze Hermes zult lezen.

Marianne van Arkel

Truus de Groot

Inge van Kampen 

 

Inhoud van deze nieuwsbrief

- Van de redactie

- Interview met Laurence van Rossem en Wim Haaksma

- Verslag van de studiemiddag op 20 november 2015

- Informatie Studium Generale

- Ten slotte

 

vraaggesprek met Laurence van Rossem en Wim Haaksma  

Verstandelijk beperkt en toch therapie?

Eind mei 2015 hadden wij vanuit het M.J Langeveld Centrum een uitgebreid vraaggesprek met Laurence van Rossem en Wim Haaksma. Beiden zijn ervaren therapeuten, die net met pensioen zijn en in dit interview terugblikken op de invloed van de hermeneutiek in hun lange beroepscarriĆØre met cliĆ«nten met een verstandelijke beperking. Laurence werkte  bij de Prinsenstichting en Wim bij Noorderhaven. Beiden werkten en werken  nog steeds als zelfstandig gevestigd therapeut. 

Laurence is psycho-, spel-, gedrags-, hechtings-, EMDR en sensory motor therapeut( level 1).  Ze is erkend supervisor voor de Vereniging voor Cognitieve Gedragstherapie (VCGT), en supervisor en leertherapeut voor de Vereniging voor Kinder- en Jeugd Psychotherapie (VKJP) en voor de Nederlandse Vereniging voor Psychotherapie ( NVP). 

Wim is van oorsprong orthopedagoog, psychotherapeut (cliƫnt centered) en EMDR therapeut.

    Wim (2e van links) en Laurence (2e van rechts), hier tijdens supervisiebijeenkomst. 

 

Vragen die we aan hen stelden zijn:

1 .Hoe bevalt het pensioen?

2 .Waar bestond je werk uit?

3. Werk(te) je nog steeds vanuit de Hermeneutiek? En kun je daar een voorbeeld van geven?

4 .Heb je nog andere methodes omarmd? Hoe staat dat in verhouding tot de Hermeneutiek?

5 .Vind je dat er verschil is tussen het werken met cliƫnten met een verstandelijke beperking en cliƫnten die geen verstandelijke beperking hebben?

6.Hoe kijk je terug op je werkwijze en wat wil je andere therapeuten meegeven?

1.Hoe bevalt het pensioen?

Laurence: Voorheen werkte ik drie dagen en de laatste tijd nog twee dagen in loondienst bij de Prinsenstichting. Recent ben ik met dit laatste geheel gestopt. Dit afscheid voelt nog heel moe.  Sommige cliĆ«nten hebben erg veel energie gekost, zoals mensen met borderline- problematiek.

Echt stoppen wil ik echter nog niet. De afgelopen periode heb ik mijn eigen praktijk dan ook  verder uitgebouwd. Ik wil meer supervisie geven.

Wim: Tot mijn pensioengerechtigde leeftijd heb ik in loondienst gewerkt. Daarnaast heb ik al lang een eigen praktijk. Noorderhaven heeft mij recent gevraagd, bij hen ook een praktijk op te richten, opdat hun bewoners behandeling geboden kan worden. Toch streef ik voor me zelf afbouw van het werk na. Ik wil graag ook aan andere dingen toe komen. Ik heb een zoon die een half jaar in Tanzania verblijft, die we willen bezoeken. En niet te vergeten, we hebben ook  kleinkinderen. 

 2. Hoe zou je je zelf typeren en waar bestond je werk uit?

Laurence: Ik zou mezelf typeren als een stimulator : aanvankelijk werkte ik als agogisch begeleidster op een activiteiten centrum, ik begeleidde hier de groepsleiding.   De speltherapie heb ik samen met andere agogen opgezet op Noorderhaven. Ik deed er ook onderzoek naar gedurende een aantal jaren.  Daarna werkte ik Ć©Ć©n dag per week als speltherapeut naast mijn werk als  leefgroep-agoog. Gaandeweg behandelde ik alleen nog maar. In de loop der jaren ben ik steeds meer supervisie gaan geven, aan studenten van de opleiding speltherapie en  de GZ opleiding. Supervisie geven ligt me, ik kan het ook goed.

Wim: Ik zou me zelf typeren als behandelaar. Ik heb erg veel therapieĆ«n gedaan. Ik ben gestart als (groepsgerichte) pedagoog. Het bieden van theoretische en praktische verdieping aan begeleiders heb ik altijd belangrijk gevonden. In de loop der tijd ben ik steeds meer een individuele behandelaar geworden. Het  Ć©Ć©n op Ć©Ć©n behandelen beviel me steeds beter.

 Voor 85% werkte ik op Noorderhaven en een paar uur bij een gezinsvervangend tehuis (van 1988 tot 2000). Gaandeweg ben ik ook een eigen praktijk gestart, al snel zoā€™n anderhalve dag. Voor zowel individuele behandeling als ouderbegeleiding.

 Laurence heeft het voor elkaar gekregen dat speltherapie vergoed werd. Behandeling voor alle leeftijden en ook voor volwassenen kon toen binnen Noorderhaven. Er kwamen ook veel externe cliĆ«nten.  Op een gegeven moment werd het weer lastig om intern bij Noorderhaven de behandelingen vergoed te krijgen. De verwijsstroom, die aanvankelijk behoorlijk was, stopte omdat therapie toch niet mogelijk was. Nu kan het weer wel, maar is er meer concurrentie van andere behandelaren, zoals therapeuten op HBO niveau, die goedkoper zijn. Voor mij was dit niet zoā€™n probleem, daar ik mijn eigen praktijk al voerde.  

3 .Werk(te) je nog steeds vanuit de hermeneutiek? En kun je daar een voorbeeld van geven?

Laurence: Hermeneutiek is het eerste wat ik geleerd heb. Communiceren in beelden, puzzelen, een zoektocht, heel uitdagend. Geen protocol. EMDR is saaier, je ziet dat beelden veranderen, dat is ook wel heel bijzonder. Hermeneutiek is harder werken. Zoeken, wat betekent dit beeld? Veel op papier zetten en weer bekijken.

Daarna kwam de sensory motorpsychotherapie op mijn weg, het is lichaamsgericht, het gaat om de houding, de beweging, mindfullness. De idee daarbij is: traumaā€™s uit het lichaam krijgen. Het trauma heeft zich in het lichaam opgeslagen. Bijvoorbeeld iemand is verkracht, heeft zich dood gehouden en op dat moment zelf niets gedaan uit verlammende angst. Achteraf doet de cliĆ«nt in de therapie wat hij of zij had moeten doen. Daarbij maak je ook een vertaalslag van lichaam naar geest. Allerlei verschillende dingen leren maakt dat ik geen specialist ben.

Als je met meer mensen werkt, die hermeneutisch denken, verandert de cultuur in je werkomgeving.

Een voorbeeld uit mijn praktijk:

Het is niet zo eenvoudig om een mooie therapie te hebben. Ik heb een meisje behandeld, Ć©Ć©n van een tweeling. Het kind was aangereden en daardoor een andere persoon geworden. Ze vertelde het verhaal d.m.v. een dolfijn. Die dolfijn zwom in de zee en kreeg een erg ongeluk, moest naar het ziekenhuis. Zo kon zij het verwerken.

Nu werk ik veel met hechtingsgestoorde kinderen. Dan moet je veel veiligheid geven. Beelden zijn wel een ingang. Een huis maken en zo een veilige plek creƫren en dan spelen.

Lubbers zei: ā€œEen goede tuinman spit niet de hele tuin om.ā€

In de supervisie werk ik veel met ā€œ wie, wat, waar,hoeā€.

Ook gebruik ik het verslaggevingslijstje van Trudy Maaskant.

Wim: Eind tachtiger jaren maakte ik kennis met de hermeneutiek middels professor R. Lubbers. Zijn gedachtengoed heeft me gevormd, ik heb het altijd in mijn achterhoofd. Zijn aanpak pas ik echter niet systematisch toe. Op Noorderhaven heb ik de speltherapie en haar intervisie zelfs los gelaten. Tot de transitie in de jeugdpsychiatrie heb ik nog wel kinderen middels deze werkwijze in mijn eigen praktijk behandeld. De kernbegrippen van Lubbers, zoals context en tekst in context en wie, wat, waar en hoe, spelen voor mij nog wel altijd mee. Vooral de hoe vraag, is van veel belang. Het gaat om hoe is iemand zijn overlevingsstrategie. Dit bespreek ik altijd met volwassenen. Mij is altijd bijgebleven de zinsnede van Lubbers: ā€Iemand rijdt op een weg, hoe is zijn waarneming.ā€ In de praktijk stel ik veel vragen, in de veronderstelling dat het cliĆ«nten helpt om dichter bij zich zelf te komen. Niet alleen de hermeneutiek maar ook de verwante cliĆ«nt- centered  aanpak heeft mij altijd erg aangesproken.

Een voorbeeld uit mijn praktijk: bij een cliĆ«nte, die ernstig was misbruikt, duurde het lang voordat er vertrouwen ontstond. Therapeutisch is juist dan de opbouw van vertrouwen van  veel belang. Haar rituelen van zichzelf schonen waren extreem, ze waste zich met harde borstels etc.  EMDR vond voor een deel plaats. Traumaā€™s konden zo worden verwerkt. De  gedragspatronen, die met de traumaā€™s samenhingen bleken echter erg hardnekkig. Dit gold ook voor iemand, die een ernstige ziekte overwon. Deze man bleef, niet merkbaar voor anderen, zijn lijf te veel controleren.

4. Heb je nog andere methodes omarmd? Hoe staat dat in verhouding tot hermeneutiek?

Laurence:  De cognitieve therapie is voor mij ook van belang geweest. Maar ik moet je zeggen dat de betekenisanalyse en de functieanalyse veel overeenkomt met het begrip  -tekst in context. De doorTrudy Maaskant gemaakte indeling voor het begrip ā€˜tekst in contextā€™ is een prima raamwerk daarvoor. Supervisanten vraag ik altijd  hun casus zo te beschrijven.

Ook de EMDR is van veel invloed geweest, net als de Gentle Teaching. Dit laatste is voor de Prinsenstichting in de aanpak een speerpunt binnen het leefmilieu. De attitude komt overeen met de hermeneutiek, het staat voor een onvoorwaardelijke liefdevolle bejegening van cliĆ«nten. Abstinentie is een belangrijke pijler, dus niet invullen, maar samen zoeken naar.  Als ik terugkijk merk ik, dat ik altijd gezocht heb naar invalshoeken die verwantschap hebben met de hermeneutiek.

Wim: De Intensieve Ambulante Gezinsondersteuning (IAG) en niet te vergeten het oplossingsgericht denken. Bij deze laatste is de cliĆ«nt bezig met het probleem. Het probleem staat echter niet centraal, maar hoe de eigen kracht wordt aangeboord. De situaties, de momenten waarop de cliĆ«nt wel een oplossing heeft gevonden worden binnen de therapie onderzocht. Het accent ligt op wat er goed gaat. CliĆ«nten zeggen dan soms: ā€œHet lukt me nooitā€.  Maar het gaat altijd wel ergens een keer goed.

Als je goed oplet merk je dat er modes zijn binnen de hulpverlening. Een bepaalde behandelvorm is een tijd favoriet, maar wordt dan ingehaald door een andere.

Vanuit de supervisie heb ik al heel vroeg geleerd: ā€Er zijn 100 wegen naar Rome en jij doet het op jouw manierā€!

5. Vind je dat er verschil is tussen werken met cliĆ«nten  met een verstandelijke beperking en cliĆ«nten zonder een verstandelijke beperking? Speelt de verstandelijk  beperking  ook een rol binnen de behandeling? 

Laurence:  Het duurde best lang voordat ik een praktijk met niet verstandelijk beperkte cliĆ«nten opgebouwd had. Ik dacht dat ik het niet kon. Wim heeft me aangemoedigd. Eigenlijk zijn therapieĆ«n met verstandelijke mensen moeilijker, ik vind ze wel erg leuk.

Het is wel fijn om in vier sessies klaar te zijn. Zulke korte behandelingen lukt me alleen met normale mensen. En dat geeft een kik. Maar eigenlijk is er geen verschil, het zijn gewoon allemaal mensen, allemaal puzzels. Het lijkt soms eenvoudiger in een eigen praktijk. Maar ook hier kunnen behandelingen complex en langdurig zijn.

Therapieƫn met cliƫnten met een beperking duren vaak langer. De communicatie is lastiger door de verstandelijke beperking. Ik heb een verstandelijk beperkte vrouw met twee kinderen in mijn praktijk. Zij heeft veel hulp nodig. De context heeft meer aandacht nodig bij verstandelijk beperkte cliƫnten.

Wim:  Ik was verrast door de goede mogelijkheden, die EMDR bood met verstandelijk beperkte volwassenen. Het heeft als voorwaarde, dat je het trauma vanuit het hier en nu kunt bekijken. Het onderscheid tussen nu en verleden moet dus goed gemaakt kunnen worden. Een heel enkele keer lukte het niet. Het verstandelijk beperkt zijn, is zelf nooit een onderwerp geweest, ik zie de mens als geheel. CliĆ«nten brachten dit beperkt zijn ook niet in. Mogelijk speelt hierin een rol,  dat ze opgenomen zijn te midden van anderen met beperkingen en het onderscheid zo minder ervaren.

6. Hoe kijk je terug op je werkwijze, Wat wil je andere therapeuten meegeven?

Laurence:  Van de hermeneutiek vind ik het archeologisch principe en de tekst in context zeer belangrijk.  Het is echt zaak dat je als therapeut begrijpt wat er gebeurt en hoe het tot stand is gekomen. Ik zou willen meegeven aan andere therapeuten, dat ze echt nadenken over  de achtergronden van iemand, hoe het in elkaar steekt. Deze inspanning van je verdiepen in de ander, heeft mij veel plezier gegeven. Het reflecteren op jezelf is ook van veel belang. Dat je je realiseert, dat je  verder komt door je gevoelens, je attitude te onderzoek over een cliĆ«nt en zijn problematiek. Een sterk voorbeeld vind ik altijd dat in supervisie, de zwaarte van een behandeling zich zo kan weerspiegelen in de communicatie van de supervisant.

Wim: Abstinentie is een belangrijk gegeven in de therapie. Tijdens een  therapie laat ik mijn eigen leven los. Als de sessie voorbij is, dan kan ik  de sessie gemakkelijk los laten. Ik blijf als therapeut  wel verwonderd en nieuwsgierig.

Het is zaak altijd rekening te houden met de overdracht. ā€œHoe kan het dat ik hier niet meer naar kan luisterenā€. Ook bij met een supervisant spreken over een cliĆ«nt speelt dit. Je kunt niet elke cliĆ«nt behandelen, met sommige cliĆ«nten is er geen klik. Soms blijft iemand gewoon weg, daar kan ik niet goed tegen.

Interview: Sylvia van Loenen en Alie Stapel

 

Verslag studiemiddag 20 november 2015

Het kind in de knel: machtsstrijd in machtsongelijkheid

kind en ouders
Dit thema is uitgekozen omdat 20 november de (jaarlijkse) dag was van de rechten van het kind. Het (internationaal verdrag ā€“ uitgezonderd USA!!) is op 20 november 1989 geformuleerd en sinds 1995 in Nederland erkend.

We hadden een zeer gevarieerd programma waarbij Martje Schulte de spits afbeet.

Martje Schulte is werkzaam bij Defence for Children en gaf een interessante voorlichting over de  juridische aspecten van een echtscheiding.

Defence for Children beschikt over een helpdesk waar kinderen ook zelf terecht kunnen voor vragen.

Ook naaste familieleden, zoals grootouders, kunnen een beroep op deze internationale instantie doen.

Een van onze dependanceleden Gerard Briggeman, heeft onlangs de studie tot Bijzonder Curator in Jeugdzaken voltooid en vertelde over het belang en het werk van zoā€™n functionaris.

De Bijzonder Curator in Jeugdzaken vertegenwoordigt het belang van het kind of de kinderen. In opdracht van de Rechtbank zoekt de Bijzonder Curator uit hoe een conflict tussen de ouder(s) en het kind, dat speelt bij de moeilijke echtscheidingssituatie, voor het kind het best kan worden opgelost.

 Er worden gesprekken met het kind  en andere betrokkenen gevoerd en bijvoorbeeld rapporten opgevraagd.De Bijzonder Curator brengt zo alles wat speelt rondom de betreffende vraag(het conflict) in kaart; kan bemiddelen, een oplossing voorstellen. Het doel van zijn werk is de voor het kind beste oplossing voorleggen aan de rechter.

Chantal Kok (werkzaam bij Zandbergen/Trajectum) gaf een boeiende uiteenzetting over de  trainingen die zij geeft aan ouders  die verwikkeld zijn in een lastige echtscheidingsprocedure: Triple P  genaamd : Positief Pedagogisch Programma.

 Het is een zorgvuldig opgebouwd programma  met werkboek waarin emoties en communicatievaardigheden  een grote plek krijgen. De centrale boodschap is wel : je kunt de ander niet veranderen- kijk vooral naar jezelf. Best moeilijk, maar de ervaringen zijn positief.

Tenslotte  illustreerde  Alie Stapel, werkzaam als  creatief therapeute  in een centrum voor kinderpsychiatrie, aan de hand van een casusbespreking, hoe schrijnend de situatie kan zijn voor kinderen die  betrokken zijn bij een vechtscheiding en dat therapie soms wel helpt maar soms ook  een ā€œdruppel op de gloeiende plaatā€ is.

Trudy Maaskant (coƶrdinator van het Langeveldcentrum) vatte het geheel als volgt samen:

Het is geen gemakkelijke problematiek. In de hermeneutische cirkel rondom het kind is de vraag: ā€œwie vertegenwoordigt het kindā€. Wie heeft er aandacht voor het verhaal van het kind. En vooral is er ook een vangnet vanuit de maatschappelijke context en een juridisch gewaarborgde veiligheid voor het kind. Deze middag zagen we hoe er binnen het  juridische kader veiligheid kan worden geboden via de Bijzonder Curator, de kinderrechter, de Helpdesk en de verplichte Mediator. Voor de belangenbehartiging van het kind dient de gezinscontext, de maatschappelijke context en de persoonlijke ontwikkeling van het kind te worden meegenomen.

Echter in het individuele geval, werkend in een gewone hulpverleningssetting, komt er een veelheid aan problemen aan de orde, waarin niet alle drie de gebieden meegenomen kunnen worden en de hulpverlener de hele context te weinig kan meenemen in zijn werksetting en dus te weinig kan beĆÆnvloeden. Dan lukt het niet de hele hermeneutische cirkel rond te krijgen en kun je alleen proberen het kind te verstaan. Zoals in de casusbespreking naar voren kwam: het kind kwam aan bod, maar de context kon niet voldoende in beeld komen. Gelukkig is er een goede ontwikkeling gaande zowel op juridisch gebied als op gebied van therapeutische en opvoedkundige hulp aan ouders en kind.

De hermeneutische cirkel werkt vooral op het begrijpen van het kind, als er machtsvrij gecommuniceerd kan worden. Dat is bij vechtscheiding met een veelheid aan belangentegenstelling vaak niet het geval. Goed dat er wel initiatieven zijn en dat er ondanks die tegenstelling naar wegen gezocht wordt om het kind te horen, ook voor de ouders.

 

Studium Generale  

Studium Generale Universiteit Utrecht. Op 6 woensdagmiddagen, 13.00-14.00, vanaf10 februarizijn er delunchlezingenover ā€˜Identiteit onbekendā€™. Identiteit is een concept vol tegenstrijdigheden. Iedereen is uniek en wil dat graag zijn. Aan de andere kant doen we er alles aan om bij de groep te horen. We ontlenen ons 'ik' aan karaktereigenschappen, overtuigingen, talenten, eigenaardigheden en gedrag. Maar tegelijkertijd bepalen ook je partner, ouders en vrienden wie je bent. Mensen zijn beĆÆnvloedbaar en veranderlijk, maar zoeken ook authenticiteit. Gaat dat samen? Kun je jezelf vormen, terwijl je ook gevormd wordt? Zes sprekers over verschillende inzichten op het gebied van identiteitsvorming. Dit in de Boothzaal, Universiteitsbibliotheek, Heidelberglaan 3, De Uithof. Meer info komt ophttp://www.sg.uu.nl/programma.

 

Ten Slotte:   

Stellen wij het op prijs als de lezer van de Hermes  ook kopij  opstuurt en ons opmerkzaam maakt op onderwerpen die de aandacht verdienen en eventueel in de volgende Nieuwsbrief geplaatst kunnen worden.

U kunt mailen naar: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..">Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..