Onbegrepen gedrag

Over de hermeneutische hulpverlening bij kinderen

Deze pagina gaat over kinderen, die hun ouders of andere opvoeders reden tot bezorgdheid geven en over een therapeutische methode die duidelijkheid en steun kan bieden, de hermeneutiek. Het is bestemd voor opvoeders, die op zoek zijn naar hulp of advies.

Wat is er toch?

Mark, die al 4 jaar zindelijk is, begint in zijn bed te plassen. Zijn ouders begrijpen dat hun zoon wat overstuur geraakt is door de geboorte van zijn zusje. Zij maken zich er niet bijzonder ongerust over. Ze zijn alleen wat extra met hem bezig. Na een maand is hun zoon bijna alle nachten weer droog.

Verandering van gedrag hoort bij de mens èn zijn leefmilieu. Als je snapt hoe iemand – jong of oud – in de wereld staat, kun je zijn gedragingen begrijpen. Ook een kind neemt op zijn eigen manier deel aan zijn leefmilieu en het reageert daarop.

Vervreemding

Mark, die al 4 jaar zindelijk is, begint in zijn bed te plassen. Zijn ouders die ‘s nachts geen oog dichtdoen vanwege het gehuil van hun pasgeboren dochtertje, reageren geïrriteerd op het natte bed. Mark begint dan babytaal te praten en hij negeert zijn zusje.

Waarom doet Mark zo raar?

Opvoeden gaat niet altijd vanzelf. Als opvoeders het gedrag van een kind niet meer begrijpen, kunnen misverstanden tot gedragsproblemen uitgroeien. Jij en het kind krijgen dan het gevoel dat je elkaar niet meer begrijpt. Dit kan tot gevolg hebben dat er thuis, op school en met vriendjes/vriendinnetjes dingen gebeuren, die niemand eigenlijk wil. Niet alleen de opvoeder, ook het kind begrijpt dan niet wat er aan de hand is. Je vervreemdt van elkaar èn van jezelf. Dan ontstaan psychische problemen.

Waar komen de problemen vandaan?

Een onzichtbare splinter in je vinger kan op den duur een kloppende zweer worden, die, als je niet oppast, de hele dag verstoort. Je komt nergens toe, kunt je gedachten er niet vanaf houden. Je hebt de neiging aan je vinger te peuteren, maar daarmee wordt het alleen maar erger. Wat zo’n splinter aanricht in je vinger, richt een breuk in het contact met je omgeving aan in je gevoel van geborgenheid.

De kern van psychische problemen is de verstoring van de leefwereld. Die verstoring kan liggen in een traumatische ervaring of in een omgeving die onvoldoende op het kind is afgestemd.

Het kan gebeuren bij iets schijnbaar heel gewoons, zoals bij Mark. Maar ook bij Lisette die tot ’s avonds laat mee keek naar geweldfilms, waar ze zich overdag niet van kon losmaken.

Wat zulke verstoringen met elkaar gemeen hebben, is dat er dingen gebeuren, waar een kind geen weg mee weet. Gebeurtenissen, die niet in verband staan met wat vertrouwd is en wat dit kind aankan.
Het kind komt dan alleen te staan en het wordt in beslag genomen door nare gevoelens en gedachten.
Vaak heeft het al geprobeerd die kwijt te raken of te overwinnen, maar deze weg liep dood, of het werd er erger door, zoals bij het peuteren aan zo’n “splinter” wel meer voorkomt.

Samen op zoek.
Als ouder, begeleider of leerkracht merk je vast wel dat er wat dwars zit. Je praat erover met elkaar en met anderen, maar niet altijd verbetert er iets. Het wordt steeds duidelijker dat het kind niet echt gelukkig is en zich niet harmonisch ontwikkelt. Je zou er graag wat aan doen, maar je krijgt er geen vat op. Iets belemmert het contact.

Uit het isolement.
Het is dan nodig dat zo’n kind uit zijn isolement gehaald wordt; dat het opnieuw begrepen wordt en zich herkend voelt. Het met elkaar delen van de (onbegrepen) gevoelens en reactiewijzen geeft steun en het overbrugt de kloof.
Daarnaast heeft het kind een goede uitleg nodig om dat wat het doormaakt te kunnen plaatsen. Dan wordt het iets gemeenschappelijks, iets normaals, wat in gesprek gedeeld kan worden. Op die manier wordt het isolement doorbroken en wordt het kind opnieuw deel van het gezin, van de groep.

De hermeneutische aanpak.
Uitlegkunde kan ouders en kinderen helpen om het onbegrepene te verhelderen, zodat het weer een gewone plaats in de omgang met elkaar kan krijgen. Dat met-gevoel-en-verstand-begrijpen is de kunde van de hermeneutiek.

Hoe werkt de hermeneutische therapeut?

Binnen de hermeneutiek zijn de visies van alle betrokkenen (kind, ouders, therapeut en andere opvoeders) waardevol. Elk standpunt, elk verhaal voegt iets toe aan het inzicht in de problematiek. Ook leert de hermeneutiek, dat isolement en onbegrip alleen door samenwerking en uitwisseling kunnen worden doorbroken.
Daarom vormen alle betrokkenen een “team” om het kind met zijn probleem heen. Deze samenwerking, waarin ieders inbreng nodig is, leidt tot zicht op het probleem, de situatie en de geschiedenis van het kind. De therapeut vervult hierbij de functie van gespreksleider.
De therapeut kan - als dat nodig blijkt - ook specialistische diensten aanbieden, zoals het onderzoek laten doen naar de capaciteiten van het kind met bijvoorbeeld behulp van psychologische tests.
Ook is therapie mogelijk, waarbij - in spel - zichtbaar wordt gemaakt hoe het kind het probleem beleeft. Hierdoor krijgt het kind meer vat op het probleem en kan het - samen met de therapeut - naar oplossingen zoeken. De resultaten worden daarna teruggebracht in het “teamoverleg”. Het hier op gedane begrip leidt tot het volgende:

  • Het probleem wordt opgespoord en weggenomen;
  • Het wordt op een manier wordt beleefd en begrepen dat een oplossing gevonden kan worden.

Wanneer dit proces slaagt, wordt de verstoring van de belevingswereld van het kind opgeheven. Het gedrag wordt weer invoelbaar, meeleefbaar en er ontstaat een nieuwe verstandhouding tussen de betrokkenen: opvoeder en kind hebben elkaar teruggevonden.>/p>